"En eenmaal zo aan de gang, merkt u dat u ook niet meer terug kunt naar uw oude zelf." Floor Basten en Kerstin van Tiggelen in het voorwoord van het Handboek Buitenpromoveren

Workshop

15-11 2019

'Buitenpromoveren in één dag'

Inschrijving geopend

Workshop

22-11 2019

'Literature review' en
'Auteursrecht, plagiaat en referenties'

Inschrijving geopend

Workshop

24-04 2020

'Buitenpromoveren in één dag'

Inschrijving geopend

workshop

29-05 2020

'Methodologie' en
'Wetenschappelijk schrijven'

Inschrijving geopend

workshop

09-10 2020

'Buitenpromoveren in één dag'

Inschrijving geopend

workshop

20-11 2020

'Literature review' en
'Auteursrecht, plagiaat en referenties'

Inschrijving geopend

Floor

Hitchhikers’ guide to the doctorate

De grootste valkuil voor enthousiaste onderzoekers is dat ze alles op alles willen betrekken. Begrijpelijk, want dat hoort bij enthousiasme, wat komt van het Grieks voor ‘goddelijke vervoering, inspiratie of bezetenheid’, eigenlijk: een god in zich hebbend.

Maar ‘alles’ is heel veel en je kunt, samen met Willem Kloos, wel een God in het diepst van je gedachten zijn, maar daarmee betreed je een andere wereld dan die van de wetenschap. Buitenpromovendi doen er dus beter aan hun enthousiasme ietskes te temperen. Zo heb ik althans zelf ervaren.

We spreken 1996, ik was net twee jaar afgestudeerd in een alfa- en een gamma-studie, en werkte net zo veel jaar als onderwijskundige bij een universitaire bèta-opleiding. Het viel me op dat qua wetenschappelijk denken een alfa-, bèta- of gamma-achtergrond niet zo veel uitmaakte: waar het op neerkwam was je de stof eigen maken (een soort materiaalkennis), leren hoe je die stof kunt manipuleren (bewerkingskennis), nieuwe patronen vinden (ordeningskennis) en die als stof toevoegen aan wat we al weten. Maar wat wel verschilde, was hoe studenten in de verschillende vakgebieden werden ingeleid. En dat wilde ik onderzoeken: de relaties tussen ontologie (idee over het wezen van iets) en vakdidactiek, en hoe die zich ontwikkelden. En dat dan van alle wetenschappelijke disciplines, vanaf hun geboorte tot aan 1996. Dus ik stortte me enthousiast (jaja) op de geschiedenis van de wiskunde, natuurkunde, biologie, economie, antropologie, letteren, psychologie... Totdat mijn promotoren streng zeiden: “Floor, zo kunnen wij jou niet begeleiden.” Daar was ik wel even beduusd van. Gelukkig zeiden ze meteen daarna: “Als je dit nou eens onderzoekt bij de opleiding Bedrijfswetenschappen, dat is één discipline, en die school is tien jaar oud, dus dat is overzichtelijk.” Over afbakenen gesproken. Het was inmiddels 1998, dus ik was al twee jaar aan de studie toen ik een strakke onderzoeksvraag wist te formuleren: wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen wat deze bedrijfswetenschappers in hun publicaties adviseren over organiseren en de manier waarop ze zich over hun eigen onderwijsorganisatie uitlaten? En natuurlijk ook: en waar komt dat door? Daarna was het snel gepiept en op 17 februari 2000 hoorde ik om half drie mijn “Hora est!”

Onder het verlangen om alles op alles te willen betrekken, ligt vaak een dieper verlangen, namelijk om uiteindelijk een heel eenvoudige verklaring voor alles te kunnen vinden. Het universum in een enkele formule. In de natuurwetenschappen kennen we dit als het streven naar een Theory of Everything, die de zwaartekrachtwetten van grote objecten verbindt met de kwantumwetten van het (sub)atomaire. Beide wetten zijn bewezen, alleen, ze zijn onverenigbaar. Logisch, want alles bevat ook het ongerijmde. Dat belet enthousiaste wetenschappers dus niet en voilà, een nieuwe discipline is geboren: kwantumzwaartekracht. Snaartheorie is een kanshebber als verklarend principe, maar kan nog niet bewezen worden.

Gods wonder in een notedop, om met de slotregel van Komrij’s nogal plastische gedicht 'Liefde' te spreken, is ook door Douglas Adams in zijn Hitchhikers’ guide to the galaxy gethematiseerd. Supercomputer Deep Thought rekent maar liefst 7,5 miljoen jaar op “The answer to the ultimate question of life, the universe and everything” en besluit: dat is 42. Deep Thought waarschuwt nog: “You’re really not going to like it”, en inderdaad is 42 een nogal teleurstellend antwoord op 7,5 miljoen jaar wachten. “I think the problem, to be quite honest with you, is that you’ve never actually known what the question is”, troost de computer, die behulpzaam aanbiedt mee te bouwen aan een nieuwe computer, die de vraag kan achterhalen waar 42 het antwoord op is. En die nieuwe supercomputer is Aarde.

Ockhams lex parsimoniae (wet van de spaarzaamheid, bekend als Ockhams scheermes) bepaalt dat als meerdere hypotheses een verschijnsel in gelijke mate kunnen verklaren, die hypothese voorrang krijgt die de minste aannames bevat en de minste entiteiten veronderstelt. Dit mes scheert al zeven eeuwen over de wetenschap en behoedt ons voor de uitdijing, maar creëert daarmee ook een voorliefde voor de eenvoud. Nogal paradoxaal: wat ons behoedt voor de valkuil, is de valkuil zelf. We kunnen niet voor de eenvoud kiezen zonder alles met alles in verband te brengen. Anders gezegd: hoe groter de meervoudigheid des te overtuigender de eenvoud.

De liefde voor eenvoud leidt ook nog eens vaak tot een te gemakkelijk aannemen van een theorie die niet klopt. Een bekend voorbeeld is de behoeftepiramide van Maslow als model voor de menselijke natuur. Hij introduceerde dit model in 1943 en mokte in 1962 in zijn dagboek: “My motivation theory was published 20 years ago, and in all that time nobody repeated it, or tested it, or really analyzed it or criticized it. They just used it, swallowed it whole with only the most minor modifications…” Tot op heden is de theorie onbewezen en zelfs overtuigend weerlegd: onze behoeftes zijn niet te ordenen in een piramide. Ook Maslow zelf heeft zijn uiterste best gedaan om mensen ervan te weerhouden zijn model kritiekloos toe te passen. Tevergeefs: hele volksstammen HRD-medewerkers geloven, gebaseerd op niets, dat ze de piramide kunnen gebruiken om personeel te motiveren.

Wat leren we hier nu van?

De eerste les is: als je in je eentje alles op alles wil betrekken om tot een eenvoudig antwoord te komen, dan ben je 7,5 miljoen jaar bezig.

Maar je hoeft het niet alleen te doen, en de tweede les is dus: als je in het alles dus ook het onverenigbare wil betrekken, dan moet je jezelf verenigen tot een nieuwe discipline en lang genoegen nemen met een tekort aan bewijskracht.

En tot slot de derde les: eenvoudige antwoorden bevredigen niet als én de vraag niet ingewikkeld was én het bewijs uitblijft.

Promoveren is laten zien dat je zelfstandig onderzoek kunt doen dat voldoet aan de kwaliteitscriteria die de wetenschap daarvoor stelt. Niets meer en niets minder. Je laat de vaardigheid zien om tot nieuwe kennis en inzichten te komen. En die vaardigheid kun je ook na je promotie nog altijd inzetten om te komen tot een antwoord op alles. Maar eigenlijk is de betere vragen blijven stellen leuker dan 42 als het ultieme antwoord vinden.

 

 

  • Prof. dr. H.G.L. (Eric) Peels
    "Promoveren is al lang niet meer een kwestie van je eigen ivoren toren even inkruipen. Het eenmansavontuur van vroeger is het vandaag niet meer."

    Prof. dr. H.G.L. (Eric) Peels // promotor // Theologische Universiteit Apeldoorn
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Peter Klosse
    "Als je ergens een stemmetje hebt dat begint te fluisteren over promoveren, just do it."

    Dr. Peter Klosse // eigenaar Hotel Gastronomique De Echoput // Maastricht University
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Marie Frietman
    "Toen de kinderen het huis uit gingen en mijn werk soepel liep,
    kreeg ik een beetje zorgen: die lege toekomst!"

    Drs. Marie Frietman // gepensioneerd docent Klassieke talen // Universiteit Leiden
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Richard van Houdt
    "Het promotieonderzoek was een hele leuke periode:
    we wisten iets niet, en dat ging ik uitzoeken."

    Dr. Richard van Houdt // Director Transaction Services ING // Business School Nederland
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. Th.H. (Thijs) Homan
    "Het mooie van het Handboek Buitenpromoveren is dat het geschreven is voor en door buitenpromovendi."

    Prof. dr. Th.H. (Thijs) Homan // voorwoord
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. F.P. (Femke) Geijsel
    "Waar we vroeger vooral behoefte hadden aan mensen die vanuit een bepaalde verwondering antwoorden wisten te vinden ter oplossing van het probleem, is er nu wellicht meer behoefte aan mensen die willen zoeken en er plezier in hebben steeds opnieuw de antwoorden niet te weten."

    Prof. dr. F.P. (Femke) Geijsel // voorwoord // NSO-CNA Leiderschapsacademie
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. A.J. (Ad) Kil
    "Stop met shoppen langs instellingen en hoogleraren. Je raakt daarvan enorm in de war want overal zit wel wat in. Je begint of je begint niet."

    Prof. dr. A.J. (Ad) Kil // promotor // Nyenrode Business Universiteit
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. J. (Joyeeta) Gupta
    "De meesten komen bij mij met hun hobby en die verwerken we samen tot een punt dat kan bijdragen aan een gat in kennis."

    Prof. dr. J. (Joyeeta) Gupta // promotor // Universiteit van Amsterdam
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Mariëtte Heemskerk
    "Ik ben blij dat ik de dingen zoals ik ze in gedachten heb,
    voor mijn gevoel kan aanhouden."

    Drs. Mariëtte Heemskerk // interim-manager // TU Delft
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof dr. ir. C.J.A.M. (Katrien) Termeer
    "Gaat het je om de titel? Ben je echt nieuwsgierig? Wil je de diepte ingaan? Of heb je een punt te maken? Dat wil ik scherp hebben, want het kost veel."

    Prof dr. ir. C.J.A.M. (Katrien) Termeer // promotor // Wageningen UR
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Diederik van Meenen
    "Ik zou iedereen die het leuk vind om uit zijn comfortzone te stappen, aanbevelen om aan een andere faculteit te promoveren dan waaraan de initiële opleiding is gevolgd."

    Dr. Diederik van Meenen // projectmanager Defensie // Universiteit voor Humanistiek
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. ir. M.C.D.P. (Mathieu) Weggeman
    "Mijn buitenpromovendi hebben mij altijd aangenaam verrast."

    Prof. dr. ir. M.C.D.P. (Mathieu) Weggeman // promotor // TU Eindhoven
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. Y.W.M. (Yvonne) Benschop
    "Wat ik van mijn buitenpromovendi terughoor is dat ze altijd blij de deur uit gaan."

    Prof. dr. Y.W.M. (Yvonne) Benschop // promotor // Radboud Universiteit Nijmegen
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Kees van Dusseldorp
    "Collega’s reageerden enthousiast, ik heb leuke recensies gehad en krijg nog steeds uitnodigingen om workshops, referaten en gastcolleges te verzorgen."

    Dr. Kees van Dusseldorp // predikant Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) //
    Theologische Universiteit Kampen

    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. H.P. (Henk) de Roest
    "Ik leer van alle promovendi, zij worden meester op hun terrein en ik kan alleen luisteren naar wat zij vinden."

    Prof. dr. H.P. (Henk) de Roest // promotor // Protestantse Theologische Universiteit
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Bert-Jan Heusinkveld
    "De combinatie van antropologie en medische ethiek boeit me."

    Drs. Bert-Jan Heusinkveld // predikant PKN // Vrije Universiteit Amsterdam
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. M. (Marjan) Vermeulen
    "Ben je met pensioen, dan werk je er gemakkelijker vier dagen per week aan dan wanneer je volop met je carrière bezig bent, net van baan bent veranderd en thuis kleine kinderen hebt."

    Prof. dr. M. (Marjan) Vermeulen // promotor // Open Universiteit
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Freek Peters
    "Het heeft mijn reputatie in het vak en in de markt een duidelijke boost gegeven."

    Dr. Freek Peters // managing partner de Galan Groep // Tilburg University
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • prof. dr. C.J.M. (Clemens) Kool
    "Waar het om gaat, is dat het je als buitenpromovendus lukt om een mix te realiseren waar je zelf gelukkig van wordt, die leidt tot goed onderzoek en een positieve rol in je carrière."

    prof. dr. C.J.M. (Clemens) Kool // promotor // Universiteit Utrecht
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • prof. M.P. (Meine Pieter) van Dijk PhD
    "Tegenwoordig is er de erkenning dat mensen uit de praktijk
    andersoortige dissertaties schrijven, maar niet minder gerijpte."

    Prof. M.P. (Meine Pieter) van Dijk PhD // promotor // Maastricht School of Management
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Birgit Snijder-Kuipers
    "Bij alle hoogleraren die hadden ingetekend op mijn boek heb ik mijn boek persoonlijk afgeleverd, zodat ik meteen kon kennismaken."

    Dr. Birgit Snijder-Kuipers // kandidaat-notaris De Brauw Blackstone Westbroek // Rijksuniversiteit Groningen
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. M.M.R. (Miriam) Vollenbroek-Hutten
    "Kennisverwerving is leuk, maar leuker is als kennis in de organisatie gebruikt kan worden, al is het maar in de vorm van een prototype."

    Prof. dr. M.M.R. (Miriam) Vollenbroek-Hutten // promotor // Universiteit Twente
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Ineke Strijp
    "De verdediging was een feestje, ik heb enorm staan te genieten."

    Dr. Ineke Strijp // directeur Strada Beheer interim-management // Tilburg University
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Anne Nigten
    "Ik zag een patroon van clashes zodra kunstenaars en technische wetenschappers, ingenieurs gingen samenwerken. Toen heb ik op een goed moment besloten dat promoveren de meest interessante manier zou zijn om dat aan te pakken."

    Dr. Anne Nigten // lector Hanzehogeschool // University of the Arts (Londen, UK)
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Fred Scholte
    "Je merkt dat je iets gevonden hebt dat je fascineert,
    waarover je maar wilt blijven praten."

    Drs. Fred Scholte // arbeidsdeskundige UWV // Erasmus Universiteit Rotterdam
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren