"En eenmaal zo aan de gang, merkt u dat u ook niet meer terug kunt naar uw oude zelf." Floor Basten en Kerstin van Tiggelen in het voorwoord van het Handboek Buitenpromoveren

Workshop

21-06-2019

'Literature review' en
'Auteursrecht, plagiaat en referenties'

Inschrijving geopend

workshop

13-09-2019

'Methodologie' en
'Wetenschappelijk schrijven'

Inschrijving geopend

Workshop

15-11-2019

'Buitenpromoveren in één dag'

Inschrijving geopend

Workshop

maart 2020

'Buitenpromoveren in één dag'

Inschrijving geopend

Floor

Mores leren

Wat doe je als je promotor zegt dat je een begrip verkeerd hebt gebruikt? Vraag je dan hoe het wel moet? Of verdedig je je keuze te vuur en te zwaard? Als je lang over dit antwoord moet nadenken, dan is promoveren wellicht niet iets voor jou.

Handboek Buitenpromoveren is over enige tijd toe aan de derde druk. Voor Kerstin en mij als auteurs aanleiding om het nog eens door te lopen op actualiteit, bijvoorbeeld van de profielen van buitenpromovendi en hoogleraren na elk hoofdstuk.* Hoe ver zijn de buitenpromovendi die destijds nog bezig waren? Zijn de hoogleraren van toen nog steeds promotor? En zijn na eventuele baanwisselingen alle universiteiten van Nederland nog vertegenwoordigd? Dat leidde tot een aantal nieuwe interviews en in een daarvan kwamen de academische mores van het discussiëren aan de orde.

Een van de nieuw geïnterviewde hoogleraren merkte op dat buitenpromovendi nog wel eens moeite hebben met de academische discussie. Ze weten zich dan geen raad met een fors commentaar op hun werk. Ze voelen zich onzeker over hun eigen stellingname en verwachten van de hoogleraar een advies over hoe het dan wel zou moeten. Of ze vinden het onbeleefd om tegen het commentaar van hun hoogleraar in te gaan, want die zal het wel beter weten. Beide reacties zijn wellicht begrijpelijk maar niet de bedoeling: het commentaar van de promotor is een handschoen die opgepakt moet worden, juist hem laten liggen telt hier als de belediging.

Zelf begeleid ik studenten bij hun afstudeerscriptie. Vaak zie ik dat mijn schriftelijke commentaar, bedoeld om onduidelijkheden op te lossen of een redeneerlijn aan te scherpen, in een volgende versie wordt weggewerkt door de gewraakte passage er maar gewoon uit te halen. Of er wordt een poging ondernomen maar dan zo, dat de bibberende onzekerheid van de student doorklinkt in het commentaarballontje met een “is het zo wel goed?” Ook hier weer geldt dat beide reacties begrijpelijk, edoch niet de bedoeling zijn. Bij dreigend gevaar zijn de primaire reacties vluchten of vechten. Academici vechten, en dat hebben ze altijd al gedaan.

De universiteit als instituut voor kennis is ontstaan in een tijd dat bij geschillen nog naar de wapens werd gegrepen. Het docere et disputare was een gevecht waarbij met teksten werd geschermd, maar dat ook regelmatig uitliep op een handgemeen. De paranimfen van nu waren de secondanten van weleer. Het fysieke geweld is inmiddels geen onderdeel meer van de academische mores (incidenten en afwijkingen daargelaten), maar het idee van het gevecht is nog springlevend. Het moment suprême voor de promovendus is niet voor niks zijn verdediging tegen de oppositie. Ook al is de promotieplechtigheid vandaag de dag zeer geritualiseerd en kan er weinig fout gaan, verdedigen zul je, al is het maar door het uitbrengen van een enkel geluid als een ‘uhm’ of een kuch (dit wordt overigens niet gezien als een sterke verdediging).

Het gevecht als generatieve metafoor voor wetenschapsontwikkeling sluit een pacifistische inborst en collegiale samenwerking geenszins uit. De academische discussie is in haar aard niet meer gericht op de persoon, maar op de inhoud. Het slijpen van de messen is bedoeld om kennisclaims scherper te maken en fouten te elimineren. Het commentaar van je promotor zien als een uitnodiging om dit samen te doen in de vorm van een dispuut, helpt je om je zwakke plekken en blinde vlekken te zien, en je claims te versterken. De aldus aangereikte hand van je promotor in de lucht laten bungelen door niets met zijn feedback te doen, wordt dus gezien als onbeleefd.

De middelen die je ter beschikking staan, zijn natuurlijk andere auteurs (het voordeel van een goede literatuurstudie) en de kwaliteit van je eigen onderzoek (de methodologische verantwoording van je keuzes en de betrouwbaarheid en validiteit van de uitvoering ervan). Uit den boze zijn je eigen denkgewoontes (‘zo heb ik het altijd gezien’), want promoveren gaat juist over opnieuw leren denken. En ook afslaan van tegenwerpingen op grond van je eigen observaties (‘dit heb ik zelf nog nooit gezien’) wordt niet gewaardeerd, want promoveren gaat ook over opnieuw leren kijken.

Strijdvaardigheid is onderdeel van je academic voice, die je tijdens je promoveren ontwikkelt om stellige uitspraken over je onderzoek te kunnen doen. Voor sommige mensen is dit iets wat ze moeten leren. Dat kan, bijvoorbeeld door, net als James Pfrehm (Finding Brains in Blood and Brawn), aan vechtsport te gaan doen. Dit leert je niet alleen om voor jezelf op te komen, maar ook wat collegiale samenwerking is, kortom, de mores van de wetenschap.

*) Overigens gaat editie 2018 ook een hoofdstuk bevatten over buitenpromoveren in België, vol informatie over hoe het eraan toegaat bij de zuiderburen, inclusief de ervaringsverhalen van promovendi en promotoren.

  • Prof. dr. A.J. (Ad) Kil
    "Stop met shoppen langs instellingen en hoogleraren. Je raakt daarvan enorm in de war want overal zit wel wat in. Je begint of je begint niet."

    Prof. dr. A.J. (Ad) Kil // promotor // Nyenrode Business Universiteit
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. Th.H. (Thijs) Homan
    "Het mooie van het Handboek Buitenpromoveren is dat het geschreven is voor en door buitenpromovendi."

    Prof. dr. Th.H. (Thijs) Homan // voorwoord
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. H.G.L. (Eric) Peels
    "Promoveren is al lang niet meer een kwestie van je eigen ivoren toren even inkruipen. Het eenmansavontuur van vroeger is het vandaag niet meer."

    Prof. dr. H.G.L. (Eric) Peels // promotor // Theologische Universiteit Apeldoorn
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. ir. M.C.D.P. (Mathieu) Weggeman
    "Mijn buitenpromovendi hebben mij altijd aangenaam verrast."

    Prof. dr. ir. M.C.D.P. (Mathieu) Weggeman // promotor // TU Eindhoven
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. Y.W.M. (Yvonne) Benschop
    "Wat ik van mijn buitenpromovendi terughoor is dat ze altijd blij de deur uit gaan."

    Prof. dr. Y.W.M. (Yvonne) Benschop // promotor // Radboud Universiteit Nijmegen
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Bert-Jan Heusinkveld
    "De combinatie van antropologie en medische ethiek boeit me."

    Drs. Bert-Jan Heusinkveld // predikant PKN // Vrije Universiteit Amsterdam
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. M. (Marjan) Vermeulen
    "Ben je met pensioen, dan werk je er gemakkelijker vier dagen per week aan dan wanneer je volop met je carrière bezig bent, net van baan bent veranderd en thuis kleine kinderen hebt."

    Prof. dr. M. (Marjan) Vermeulen // promotor // Open Universiteit
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Mariëtte Heemskerk
    "Ik ben blij dat ik de dingen zoals ik ze in gedachten heb,
    voor mijn gevoel kan aanhouden."

    Drs. Mariëtte Heemskerk // interim-manager // TU Delft
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. F.P. (Femke) Geijsel
    "Waar we vroeger vooral behoefte hadden aan mensen die vanuit een bepaalde verwondering antwoorden wisten te vinden ter oplossing van het probleem, is er nu wellicht meer behoefte aan mensen die willen zoeken en er plezier in hebben steeds opnieuw de antwoorden niet te weten."

    Prof. dr. F.P. (Femke) Geijsel // voorwoord // NSO-CNA Leiderschapsacademie
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Diederik van Meenen
    "Ik zou iedereen die het leuk vind om uit zijn comfortzone te stappen, aanbevelen om aan een andere faculteit te promoveren dan waaraan de initiële opleiding is gevolgd."

    Dr. Diederik van Meenen // projectmanager Defensie // Universiteit voor Humanistiek
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. H.P. (Henk) de Roest
    "Ik leer van alle promovendi, zij worden meester op hun terrein en ik kan alleen luisteren naar wat zij vinden."

    Prof. dr. H.P. (Henk) de Roest // promotor // Protestantse Theologische Universiteit
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. J. (Joyeeta) Gupta
    "De meesten komen bij mij met hun hobby en die verwerken we samen tot een punt dat kan bijdragen aan een gat in kennis."

    Prof. dr. J. (Joyeeta) Gupta // promotor // Universiteit van Amsterdam
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof dr. ir. C.J.A.M. (Katrien) Termeer
    "Gaat het je om de titel? Ben je echt nieuwsgierig? Wil je de diepte ingaan? Of heb je een punt te maken? Dat wil ik scherp hebben, want het kost veel."

    Prof dr. ir. C.J.A.M. (Katrien) Termeer // promotor // Wageningen UR
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Ineke Strijp
    "De verdediging was een feestje, ik heb enorm staan te genieten."

    Dr. Ineke Strijp // directeur Strada Beheer interim-management // Tilburg University
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • prof. M.P. (Meine Pieter) van Dijk PhD
    "Tegenwoordig is er de erkenning dat mensen uit de praktijk
    andersoortige dissertaties schrijven, maar niet minder gerijpte."

    Prof. M.P. (Meine Pieter) van Dijk PhD // promotor // Maastricht School of Management
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Richard van Houdt
    "Het promotieonderzoek was een hele leuke periode:
    we wisten iets niet, en dat ging ik uitzoeken."

    Dr. Richard van Houdt // Director Transaction Services ING // Business School Nederland
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Marie Frietman
    "Toen de kinderen het huis uit gingen en mijn werk soepel liep,
    kreeg ik een beetje zorgen: die lege toekomst!"

    Drs. Marie Frietman // gepensioneerd docent Klassieke talen // Universiteit Leiden
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Peter Klosse
    "Als je ergens een stemmetje hebt dat begint te fluisteren over promoveren, just do it."

    Dr. Peter Klosse // eigenaar Hotel Gastronomique De Echoput // Maastricht University
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Fred Scholte
    "Je merkt dat je iets gevonden hebt dat je fascineert,
    waarover je maar wilt blijven praten."

    Drs. Fred Scholte // arbeidsdeskundige UWV // Erasmus Universiteit Rotterdam
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Anne Nigten
    "Ik zag een patroon van clashes zodra kunstenaars en technische wetenschappers, ingenieurs gingen samenwerken. Toen heb ik op een goed moment besloten dat promoveren de meest interessante manier zou zijn om dat aan te pakken."

    Dr. Anne Nigten // lector Hanzehogeschool // University of the Arts (Londen, UK)
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Birgit Snijder-Kuipers
    "Bij alle hoogleraren die hadden ingetekend op mijn boek heb ik mijn boek persoonlijk afgeleverd, zodat ik meteen kon kennismaken."

    Dr. Birgit Snijder-Kuipers // kandidaat-notaris De Brauw Blackstone Westbroek // Rijksuniversiteit Groningen
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Prof. dr. M.M.R. (Miriam) Vollenbroek-Hutten
    "Kennisverwerving is leuk, maar leuker is als kennis in de organisatie gebruikt kan worden, al is het maar in de vorm van een prototype."

    Prof. dr. M.M.R. (Miriam) Vollenbroek-Hutten // promotor // Universiteit Twente
    Lees haar verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Kees van Dusseldorp
    "Collega’s reageerden enthousiast, ik heb leuke recensies gehad en krijg nog steeds uitnodigingen om workshops, referaten en gastcolleges te verzorgen."

    Dr. Kees van Dusseldorp // predikant Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) //
    Theologische Universiteit Kampen

    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • prof. dr. C.J.M. (Clemens) Kool
    "Waar het om gaat, is dat het je als buitenpromovendus lukt om een mix te realiseren waar je zelf gelukkig van wordt, die leidt tot goed onderzoek en een positieve rol in je carrière."

    prof. dr. C.J.M. (Clemens) Kool // promotor // Universiteit Utrecht
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren

  • Dr. Freek Peters
    "Het heeft mijn reputatie in het vak en in de markt een duidelijke boost gegeven."

    Dr. Freek Peters // managing partner de Galan Groep // Tilburg University
    Lees zijn verhaal in het Handboek Buitenpromoveren